IMAG3717.jpg

Y Prosiect Gwrtaith Gwrydd Lluosflwydd

Bwriad Ecodyfi yw cydweithio â ffermwyr a thyfwyr lleol i dreialu techneg newydd o ffrwythloni cnydau. Mae gwrtaith gwyrdd lluosflwydd yn wrtaith a wneir o ddeunydd planhigion a dyfir mewn coedlannau prysgwydd a phlanhigfeydd lluosflwydd bioamrywiol. Yn debyg iawn i'r meillion a'r ffacbys sy'n rhoi hwb i ffrwythlondeb ac a ddefnyddir gan ffermwyr ers cryn amser bellach, mae coed a llwyni sy'n sefydlogi nitrogen, megis gwern ac eithin, yn gweithio gyda'r bacteria yn y pridd i drosi nitrogen yn ffurf sy'n ddefnyddiol i blanhigion.

Gan ddefnyddio'r dull hwn, bydd ffermwyr yn tyfu eu gwrtaith ar ffurf dail coed sy'n llawn nitrogen. Bydd y rhain yn cael eu torri pan fyddant yn wyrdd a'u hychwanegu at dir âr. Bydd yr ardaloedd hyn sy'n cynhyrchu gwrtaith yn cael eu lleoli mewn mannau llai cynhyrchiol ar ffermydd, megis ar lethrau serth neu dir corsiog. Byddant hefyd yn gweithredu fel cronfeydd bioamrywiaeth ac yn adeiladu storfeydd carbon mewn gwreiddiau a phridd. Y gobaith yw y bydd y dechneg yn helpu ffermwyr i ymateb i rai o'r heriau niferus sy'n eu hwynebu, gan gynnwys costau gwrtaith sy'n codi'n gyflym ynghyd â'r angen i gael rhagor o orchudd coed er mwyn adfer cynefinoedd ac i ddal a storio carbon.

Mae gwaith cychwynnol ym Mhrifysgol Bangor wedi arwain at ganlyniadau addawol mewn arbrofion a gaiff eu rheoli a'u monitro'n wyddonol. Gwelwyd, er enghraifft, bod llai o nwyon tŷ gwydr yn cael eu hallyrru o bridd a ffrwythlonwyd â dail gwern o'i gymharu â phridd a ffrwythlonwyd â gwrtaith a weithgynhyrchwyd a thail gwyrdd meillion traddodiadol. Y cam nesaf yw treialu'r dechneg ar gnydau ar ffermydd gweithiol. Yma, yn Nyffryn Dyfi, mae tyfu grawnfwydydd a llysiau ar gynnydd unwaith yn rhagor. Mae hyn yn rhywbeth sydd, yn hanesyddol wedi bod yn rhan o'n tirwedd amaethyddol.  (https://www.biosfferdyfi.cymru/ffermio-cymysg-hanesion-ar-dyfodol). Gobaith Ecodyfi yw denu rhai o'r cynhyrchwyr lleol hyn i dreialu tail gwyrdd lluosflwydd o'i gymharu â'u dull arferol o ffrwythloni.

Arbrawf maes ar wenith sydd wedi'i ffrwythloni â dail gwern ym Mhrifysgol Bangor

Nodylau sefydlogi nitrogen ar wreiddyn gwernen (Alnus glutinosa)

Poster background.jpg
alder for poster.jpg

Ymhlith y rhywogaethau o blanhigion y gellid eu defnyddio yn y treialon mae coed a llwyni sy'n sefydlogi nitrogen megis gwern, banadl ac ynn Sbaen, yn ogystal â chnydau lluosflwydd gan gynnwys alffalffa, bysedd y blaidd a ffacbys. Gellir cynnwys planhigion eraill sy'n tyrchu'r ddaear am faetholion, megis llysiau'r cwlwm a helyg hefyd, gan fod rhyng-gnydio'r rhain â choed a llwyni sy'n sefydlogi nitrogen yn manteisio i’r eithaf ar effeithlonrwydd.

Bydd y prosiect yn dechrau yn haf 2022. Bydd Ecodyfi yn dod i adnabod ffermwyr a thyfwyr sydd am ddefnyddio gwrtaith gwyrdd lluosflwydd i ffrwythloni eu cnydau eu hunain, a bydd yn creu treialon pwrpasol gyda nhw. Bydd y treialon yn dechrau yng ngwanwyn 2023 a bydd y canlyniadau, gan gynnwys cynnyrch cymharol a thystiolaeth o brofiadau ffermwyr, ar gael i dyfwyr eraill. Yn ystod gaeaf 2023/4, bydd y ffermydd sy'n cymryd rhan yn y prosiect yn cael arian i blannu eu hardaloedd tail gwyrdd lluosflwydd eu hunain, ac i ddefnyddio'r tail hwnnw yn y dyfodol. Bydd y rhain yn cael eu cynllunio a'u lleoli mewn mannau sy'n sicrhau'r cyd-fanteision mwyaf posibl i'r fferm, er enghraifft i fod yn gysgod i gnydau, ffynonellau neithdar ar gyfer pryfed peillio, a chynefinoedd ar gyfer adar a phryfed sy'n rheoli plâu cnydau.

Cyhoeddusrwydd ac Adnoddau (Saesneg)...

Clo Ward's presentation on PGMs at Organic Matters 2022
See 7.40.00 - 25.00m...

Cefnogir y prosiect Gwrtaith Gwyrdd Lluosflwydd gan y Gronfa Arloesi Carbon - partneriaeth rhwng y Co-op a'r Co-op Foundation. Mae'n cefnogi prosiectau bwyd a ffermio sy'n mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd drwy leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr. https://www.coopfoundation.org.uk/blog/carbon-innovation-launch/

Bydd prosiect Beacon Prifysgol Aberystwyth yn cydweithio â'r prosiect i brosesu dail y planhigion er mwyn ei gwneud yn haws eu defnyddio ar dir âr. https://beaconwales.org/cy/

Os ydych chi'n dyfwr neu'n ffermwr lleol yn Nyffryn Dyfi ac yn awyddus i gymryd rhan, cysylltwch â Clo.Ward@dyfibiosphere.cymru neu tilly.gomersall@dyfibiosphere.cymru.